Ochrona i Restytucja Ekosystemów

Kierownik grupy badawczej

dr Wiktor Kotowski, adiunkt


w.kotowski@uw.edu.pl, tel: +48 22 55 30 579
Specjalność: ekologia mokradeł, restytucja przyrodnicza ekosystemów,
różnorodność biologiczna a funkcjonowanie ekosystemów,
usługi środowiskowe ekosystemów.

Członkowie grupy badawczej

dr hab. Barbara Sudnik-Wójcikowska, profesor UW,



barbara.sudnik@uw.edu.pl, tel. +48 22 55 30 561
Specjalność: ekologia i ochrona roślinności stepowej,
geografia roślin, synantropizacja szaty roślinnej,
ekologia miast, gatunki inwazyjne.

dr Ewa Jabłońska, adiunkt



e.jablonska@uw.edu.pl, tel.+ 48 22 55 30 567
Specjalność: ekologia i paleoekologia torfowisk,
zagadnienia przyrodnicze w procedurach OOŚ,
inwentaryzacja i waloryzacja przyrodnicza.

dr Paweł Pawlikowski, adiunkt



p.pawlikowski@uw.edu.pl, +48 22 55 30 565
Sprecjalność: ekologia i ochrona torfowisk i muraw,
ekologia torfowisk, ochrona zagrożonych gatunków roślin.

mgr Iwona Dembicz, doktorantka



i.dembicz@biol.uw.edu.pl, +48 22 55 30 565
Specjalność: ekologia i ochrona roślinności stepowej.

mgr Petter Hedberg, doktorant



tel.+ 48 22 55 30 571
Specjalność: restytucja torfowisk,
różnorodność funkcjonalna zbiorowisk roślinnych.

mgr Łukasz Kozub, doktorant



lukasz.kozub@biol.uw.edu.pl
Specjalność: funkcjonowanie ekosystemów torfowiskowych,
procesy geochemiczne na torfowiskach,
restytucja przyrodnicza torfowisk,
rola torfowisk w kształtowaniu klimatu na Ziemi.

mgr Piotr Zaniewski, doktorant



piotrzaniewski@biol.uw.edu.pl, +48 22 55 42 002
Specjalność: lichenologia, inwentaryzacja i waloryzacja przyodnicza, GIS

dr Agata Klimkowska



Stichting Bargerveen, Holandia
a.klimkowska@science.ru.nl
Specjalność: restytucja przyrodnicza zdegradowanych torfowisk niskich.

dr Maria Zachwatowicz



Ministerstwo Środowiska
Specjalność: ochrona i ekologia roślinności stepowej, GIS,
prawne podstawy ochrony przyrody.

mgr Marek Czerwiński



doktorant, Instytut Technologiczno-Przyrodniczy
m.czerwinski@laposte.net
Specjalność: restytucja przyrodnicza łąk i muraw,
ochrona przyrody w krajobrazach rolniczych.

Współpracownicy zewnętrzni

Doc. Ivan Moysiyenko

Katedra Botaniki, Uniwersytet Państwowy w Chersoniu (Ukraina),
moysiyenko@i.ua; tel. kom.: +38 099 010 4211
Specjalność: ekologia i ochrona roślinności stepowej, restytucja stepów, geografia roślin,
synantropizacja szaty roślinnej, gatunki inwazyjne.

ZAGADNIENIA BADAWCZE

Zajmujemy się zagadnieniami ochrony przyrody na poziomie ekosystemalnym, z uwzględnieniem zarówno badań nad ekologicznymi uwarunkowaniami czynnej ochrony i restytucji ekosystemów jak i eksperckich opracowań w zakresie planowania i wdrażania ochrony przyrody. Szczególne miejsce w naszych badaniach zajmują ekosystemy bagienne oraz murawy i stepy. Ważne miejsce w pracach zespołu zajmuje wdrożenie badań poprzez zaangażowanie w ochronę konkretnych obszarów.

Ekologiczne podstawy ochrony i restytucji ekosystemów bagiennych
Ekosystemy bagienne, w szczególności torfowiska są najszybciej ginącymi ekosystemami strefy umiarkowanej, a zapewniane przez nie usługi środowiskowe (ecosystem services) należą do kluczowych elementów warunkujących homeostazę środowiska i funkcjonowanie gospodarki człowieka. Naturalne ekosystemy bagienne zajmują obecnie niewielki procent pierwotnej powierzchni. Dlatego nasze działania ukierunkowane są w dwie strony: 1) poszukiwanie efektywnych metod czynnej ochrony i restytucji mokradeł przekształconych antropogenicznie i 2) badanie uwarunkowań różnorodności biologicznej i stabilności nielicznych ocalałych mokradeł (przede wszystkim torfowisk) naturalnych. W szczególności, tematyka badawcza Zespołu obejmuje m.in. następujące zagadnienia: ocenę wpływu antropopresji na podstawowe funkcje i cechy ekosystemów bagiennych (produktywność, stabilność, produkcja torfu), wybór skutecznych metod ochrony torfowisk niskich w kontekście geochemicznych uwarunkowań ich rozwoju, monitorowanie wpływu różnych metod ochrony czynnej torfowisk niskich na różnorodność gatunkową roślin i zwierząt w ekosystemie, środowiskowe i przyrodnicze efekty restytucji torfowisk niskich metodą usuwania wierzchniej warstwy murszu, ocenę retencji węgla w glebie torfowisk niskich odtwarzanych różnymi metodami w kontekście bilansu gazów cieplarnianych, uwarunkowania stabilności torfowisk przepływowych w świetle klimatycznych i antropogenicznych przemian roślinności w holocenie. Badania prowadzimy na terenie Polski środkowej i północno-wschodniej, ze szczególnym uwzględnieniem rejonów Puszczy Rominckiej, Puszczy Augustowskiej, Doliny Biebrzy oraz środkowego Mazowsza. W badaniach stosujemy multidyscyplinarne podejście, z uwzględnieniem warsztatu ekologii (w tym ekologii eksperymentalnej), paleobotaniki, geologii, hydrologii, geochemii, a także podstaw fizyki atmosfery i makroekonomii.

Ekologiczne podstawy ochrony i restytucji muraw kserotermicznych i stepów
Drugim, obok ekosystemów bagiennych, typem ekosystemów na których skupiamy nasze badania są murawy ciepłolubne i stepy - najbogatsze w gatunki i - podobnie jak torfowiska -   jedne z najszybciej ginących ekosystemów Europy.
Od prawie 10 lat prowadzimy badania w strefie stepów i lasostepu, na kurhanach w południowej i środkowej Ukrainie – we współpracy z naukowcami z Państwowego Uniwersytetu w Chersoniu. Kurhany (szacuje się, że jest ich na Ukrainie około 100 tysięcy), to antropogeniczny element w monotonnym, rolniczym krajobrazie tej części Europy. Nasze dotychczasowe badania wykazały, że kurhany stanowią mikrocentra różnorodności biologicznej i refugia flory stepowej. Stąd rola, jaką (po przełamaniu izolacji) mogłyby odegrać w procesie restytucji stepów. Najbliższe plany badawcze zespołu obejmują m.in. opracowanie metody odtwarzania tych ekosystemów w krajobrazie zniszczonym wskutek stosowania intensywnego rolnictwa.
Prowadzimy także badania na murawach kserotermicznych w południowo-wschodniej Polsce. W ramach eksperymentalnej restytucji łąk i muraw ciepłolubnych na terenie Chełmskiego Parku Krajobrazowego badamy skuteczność odtwarzania zbiorowisk roślinnych w oparciu o lokalnie zbierany materiał nasienny oraz analizujemy względny wpływ czynników siedliskowych oraz konkurencji międzygatunkowej na rekrutację gatunków.

Prace wdrożeniowe – planowanie i realizacja czynnej ochrony i restytucji przyrodniczej
W pracy Zespołu ważne miejsce zajmuje wdrożenie badań poprzez udział w projektach czynnej ochrony oraz restytucji przyrodniczej obszarów zdegradowanych, we współpracy z podmiotami administracji publicznej, organizacjami społecznymi oraz inwestorami. W szczególności, zajmujemy się opracowywaniem planów ochrony obszarów cennych przyrodniczo oraz planowaniem i realizacją projektów restytucji przyrodniczej zdegradowanych ekosystemów (np. w ramach kompensacji przyrodniczej szkód w środowisku w myśl Dyrektywy 2004/35/CE w sprawie odpowiedzialności za szkody spowodowane w środowisku). Stałym partnerem społecznym Zespołu, odpowiedzialnym we wspólnych projektach za prace wdrożeniowe, jest stowarzyszenie Centrum Ochrony Mokradeł.

PROJEKTY BADAWCZE

Ocena przyrodniczych i środowiskowych efektów restytucji torfowisk niskich metodą usuwania warstwy murszowej. Grant MNiSW, 2010-2013, koordynacja (W. Kotowski). Badania dotyczą geochemicznych i hydrologicznych uwarunkowań odtwarzania ekosystemów torfowiskowych, ze szczególnym uwzględnieniem czynników warunkujących dostępność makroelementów limitujących rozwoju roślin, retencji węgla w glebie torfowisk niskich odtwarzanych różnymi metodami, w kontekście bilansu gazów cieplarnianych (pomiary uwalniania metanu i prędkości mineralizacji gleb organicznych) oraz skuteczności transferu siana nasiennego jako metody introdukcji pożądanych gatunków roślin.

Kurhany jako centra różnorodności florystycznej wymagające szczególnej ochrony w krajobrazie antropogenicznym w strefie stepów i lasostepu południowej Ukrainy (2008-2012). Projekt badawczy MNiSW. Kierownik grantu: B. Sudnik-Wójcikowska, wykonawca: I. I. Moysiyenko. Celem grantu jest uzasadnienie konieczności i sposobów ochrony kurhanów oraz określenie ich ewentualnej roli w procesie restytucji stepów.

Historia jezior dystroficznych (sucharów) Wigierskiego Parku Narodowego w świetle holoceńskiej sukcesji ich roślinności (2008-2011), projekt finansowany przez MNiSW N N305 085135 – wykonawcy (E. Jabłońska, P. Pawlikowski).

Conservation of biodiversity of Red Bog – a relict of large Central European Raised Bogs – Norweski Mechanizm Finansowy (2006-2011); koordynacja pakietu działań (W. Kotowski). Prowadzone w projekcie badania roślinności pozwoliły na zrozumienie dynamiki ekosystemu torfowiska na tle historycznych zmian warunków hydrologicznych oraz weryfikację skuteczności dotychczasowych metod ochrony.

Trwały czy zanikający kraniec zasięgu? – analiza zróżnicowania genetycznego i warunków siedliskowych w marginalnych populacjach brzozy niskiej (Betula humilis Schrk.) (2007-2010) projekt finansowany przez MNiSW N N303 3763 33 – wykonawca (E. Jabłońska).

Przemiany muraw kserorermicznych nad dolną Odrą - próba określenia przyczyn, tempa i skutków procesu. Projekt badawczy MNiSW  (2007-2009). Kierownik grantu: K. Barańska, wykonawca: B. Sudnik-Wójcikowska. Celem projektu było określenie biologicznych podstaw działań na rzecz czynnej ochrony muraw kserotermicznych muraw w północno-zachodniej Polsce.

Hydrological and hydrochemical basis of vegetation patterns and successional processes of mire ecosystems on the example of the Rospuda Valley (2006-2009), Grant MNiSW,. Koordynacja dr Ewa Jabłońska. Badania pozwoliły na ocenę znaczenia czynników hydrologicznych oraz geochemicznych dla stabilności naturalnego torfowiska przepływowego.

Towards understanding community assembly rules during floodplain restoration, Francqui Foundation, Belgia (2006-2007), project realizowany na Uniwersytecie w Antwerpii (W. Kotowski). W projekcie przeprowadzono jeden z większych wazonowych eksperymentów dotyczących tworzenia sie zbiorowisk roślinnych mokradeł. Wykazano interaktywny wpływ konkurencji o światło i uwodnienia gleby na różnorodność funkcjonalną mokradłowych zbiorowisk roślinnych.

Kurhany jako centra różnorodności florystycznej wymagające szczególnej ochrony w krajobrazie antropogenicznym w strefie stepów i lasostepu południowej Ukrainy. Projekt badawczy MNiSW (2004-2007).  Kierownik grantu B. Sudnik-Wójcikowska. Celem badań była ocena przyrodniczej wartości kurhanów, stopnia zróżnicowania flory w mikrosiedliskach, bogactwa sozofitów, tempa procesu synantropizacji flory. Szczególną uwagę zwrócono na zonalne cechy flory kurhanów.

Multifunctional use of peatlands in Poland – a chance to preserve biodiversity, PIN-MATRA, (2003-2006), wykonawcy: W. Kotowski, A. Klimkowska. W projekcie analizowano możliwości wielofunkcyjnego użytkowania torfowisk z uwzględnieniem priorytetów ochrony przyrody i środowiska; opracowano i wdrożono metodykę odtwarzania łąk podmokłych na znacząco odwodnionych torfowiskach niskich.

WYBRANE PUBLIKACJE NAUKOWE

Jabłońska E., Pawlikowski P., Jarzombkowski F., Chormański J., Okruszko T., Kłosowski S. 2011. Importance of water level dynamics for vegetation patterns in a natural percolation mire (Rospuda fen, NE Poland). Hydrobiologia 674: 105-117.

Sudnik-Wójcikowska B., Moysiyenko I.I. Zachwatowicz M. 2011. The value and need for protection of kurgan flora in the anthropogenic landscape of steppe zone in Ukraine. Plant Biosystems 145.3: 638-653.

Hedberg, P., Kotowski W. 2010. New nature by sowing? The current state of species introduction in grassland restoration, and the road ahead . Journal for Nature Conservation, 18 : 304-308.

Klimkowska, A., Grootjans, A.P. Van Diggelen, Kotowski, W. 2010. Prospects for fen meadow restoration on severely degraded fens. Perspectives in Plant Ecology, Evolution and Systematics 12 : 245-255.

Klimkowska, A., Kotowski W., Van Diggelen R., Grootjans A.P., Dzierża P., Brzezińska K. 2010. Vegetation re-development after fen meadow restoration by topsoil removal and hay transfer. Restoration Ecology 18: 924–933.

Kotowski, W., Beauchard, O. Opdekamp, W., Meire, P., van Diggelen, R. 2010. Waterlogging and canopy interact to control species recruitment in floodplains. Functional Ecology 24: 918–926.

Olde Venterink, H., Kardel, I. Kotowski, W., Peeters, W., Wassen, M.J. 2010. Long-term effects of drainage and hay-removal on nutrient dynamics and limitation in the Biebrza mires. Biogeochemistry 93:235–252.

Pawlikowski P. 2010. Baeothryon alpinum (L.) Egor. (Cypercaeae) in the Polish Lowlands: distribution, population decrease and implications for conservation. – Acta Soc. Bot. Pol. 79(3): 215-223.

Pawlikowski. P. 2010. Carex disperma Dewey versus Carex loliacea L (Cyperaceae): distribution dynamics and conservation status in Poland. – Acta Soc. Bot. Pol. 79(4): 277-283.

Sudnik-Wójcikowska B., Moysiyenko I.I. 2010. Zonal character of the flora of kurgans in central and southern Ukraine. Biodiv. Res. Conserv. 17: 47-52.

Lista publikacji do pobrania: http://www.cent3.uw.edu.pl/files/bb133204e65fd0df392c0e50ea397269.doc



2010 Uniwersytet Warszawski   •   Wszelkie prawa zastrzeżone
created by mtweb.pl